Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững và ESG ngày càng trở thành tiêu chuẩn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đã bắt đầu quan tâm đến mô hình kinh tế tuần hoàn (circular economy).
Tuy nhiên, một câu hỏi thực tế đang được đặt ra ngày càng nhiều: Bắt đầu từ đâu để triển khai mà không tốn kém sai chỗ? Đây không chỉ là vấn đề riêng của một doanh nghiệp, mà là thách thức chung của toàn ngành sản xuất.
Nhận thức đã có, nhưng hành động còn thận trọng
Tại PAPRO Vietnam, định hướng tiếp cận circular economy đã được đặt ra trong các trao đổi nội bộ cũng như trong quá trình làm việc với đối tác. Doanh nghiệp hiểu rõ rằng:
- Các yêu cầu về bao bì bền vững đang ngày càng khắt khe
- Truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu ESG đang trở thành điều kiện bắt buộc
- Áp lực tối ưu tài nguyên và giảm phát thải ngày càng gia tăng
Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động là một khoảng cách không nhỏ.
Ông Đỗ Ngọc Tiến, Giám đốc Thương mại PAPRO Vietnam chia sẻ: “Chúng tôi không thiếu ý tưởng. Nhưng điều khiến chúng tôi chần chừ là không biết nếu triển khai thì chi phí thực tế là bao nhiêu và hiệu quả có thể đo lường được hay không.” Nhận định này phản ánh một thực tế phổ biến trong nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay.
Thách thức lớn nhất không nằm ở ý tưởng
Phần lớn doanh nghiệp khi tiếp cận circular economy thường đứng trước nhiều lựa chọn:
- Đầu tư công nghệ mới
- Thuê đơn vị tư vấn
- Hoặc triển khai các sáng kiến nội bộ
Tuy nhiên, việc ra quyết định thường gặp khó khăn do thiếu các yếu tố nền tảng:
- Thiếu dữ liệu đầy đủ về dòng nguyên vật liệu
- Chưa xác định rõ các điểm thất thoát trong sản xuất
- Không có cơ sở để đánh giá chi phí – lợi ích một cách chính xác
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp có xu hướng bắt đầu từ giải pháp, thay vì bắt đầu từ việc hiểu hệ thống. Ví dụ:
- Đầu tư thiết bị tái chế khi chưa có phân tích dòng vật chất
- Thay đổi bao bì khi chưa đánh giá tác động toàn diện
- Triển khai báo cáo ESG khi dữ liệu chưa sẵn sàng
Hệ quả có thể là chi phí tăng lên nhưng hiệu quả không rõ ràng, dẫn đến tâm lý thận trọng hơn trong các bước tiếp theo.
Cách tiếp cận thận trọng và hiệu quả hơn
Thực tế cho thấy, một cách tiếp cận phù hợp với doanh nghiệp sản xuất là bắt đầu từ quy mô nhỏ và có kiểm soát. Cụ thể, có thể triển khai theo các bước:
- Phân tích dòng vật chất trong toàn bộ quy trình sản xuất
- Xác định các điểm thất thoát tài nguyên hoặc năng lượng
- Thử nghiệm các giải pháp ở quy mô nhỏ trước khi mở rộng
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp:
- Giảm thiểu rủi ro đầu tư
- Hiểu rõ hơn về hiệu quả thực tế
- Tăng khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu
Circular economy là bài toán dài hạn
Kinh tế tuần hoàn không phải là một dự án ngắn hạn, mà là một quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống. Đối với doanh nghiệp sản xuất, điều quan trọng không phải là triển khai nhanh, mà là triển khai đúng. Việc lựa chọn điểm bắt đầu phù hợp sẽ quyết định hiệu quả của toàn bộ quá trình chuyển đổi về sau.
Trong bối cảnh thị trường và tiêu chuẩn quốc tế tiếp tục thay đổi, những doanh nghiệp chủ động tiếp cận và thử nghiệm sớm sẽ có lợi thế lớn trong việc thích ứng và phát triển bền vững.
Bùi Đình Quế – Giảng viên marketing, Học viện PTIT HCM