Trong nhiều năm, các cuộc thi sinh viên – đặc biệt là những sân chơi mang tính hướng nghiệp – thường bị nhìn nhận như hoạt động “ngoại khóa”, mang tính phong trào nhiều hơn là học thuật. Không ít giảng viên vẫn đặt câu hỏi: liệu những cuộc thi này có thực sự đóng góp vào quá trình đào tạo, hay chỉ dừng lại ở trải nghiệm ngắn hạn?
Tuy nhiên, khi giáo dục đại học đang đứng trước áp lực phải gắn chặt hơn với thực tiễn, câu hỏi không còn là “có nên tổ chức cuộc thi hay không”, mà là: cuộc thi đó được thiết kế để tạo ra giá trị học thuật như thế nào?
Để trả lời cho vấn đề này, Ban Tổ chức đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ Đỗ Như Lực – giảng viên với hơn 30 năm kinh nghiệm giảng dạy, đồng thời là thành viên Ban Giám khảo ESG Challenge. Với góc nhìn của một người làm học thuật lâu năm, thầy không chỉ quan sát kết quả, mà còn nhìn vào quá trình sinh viên tư duy, xử lý vấn đề và chuyển hóa kiến thức thành hành động.
Những chia sẻ dưới đây không nhằm thay thế vai trò của lớp học truyền thống, mà đặt ra một góc nhìn mới: liệu các cuộc thi thực chiến có thể trở thành một “phòng thí nghiệm học thuật mở” trong hệ sinh thái đào tạo hay không?
Phóng viên: Thầy có thể chia sẻ ngắn về trải nghiệm của mình khi tham gia ESG Challenge với vai trò Ban Giám khảo?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Với tôi, ESG Challenge là một trải nghiệm học thuật mở rộng. Ở đó, giảng viên không chỉ quan sát kết quả, mà còn theo dõi toàn bộ quá trình sinh viên hình thành tư duy, xử lý thông tin và đưa ra quyết định. Điều này mang lại một góc nhìn rất khác so với môi trường lớp học truyền thống.
Phóng viên: Từ góc nhìn của thầy, năng lực sinh viên thể hiện trong các cuộc thi thực chiến có gì khác biệt so với trên lớp học truyền thống?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Sự khác biệt cốt lõi nằm ở năng lực vận dụng. Trên lớp, sinh viên có xu hướng tiếp cận tri thức theo cấu trúc sẵn có; trong cuộc thi, các em phải tái cấu trúc tri thức đó để phù hợp với bối cảnh cụ thể. Đây là bước chuyển từ “hiểu” sang “làm”.
Phóng viên: Trong các học phần lý thuyết, sinh viên thường tiếp cận kiến thức theo cách nào?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Sinh viên thường tiếp cận theo hướng tuyến tính: tiếp nhận khái niệm, hiểu mô hình, sau đó áp dụng trong các tình huống có kiểm soát. Cách tiếp cận này cần thiết để xây dựng nền tảng, nhưng vẫn mang tính định hướng nhiều hơn là khám phá.
Phóng viên: Khi tham gia cuộc thi như ESG Challenge, cách sinh viên tiếp cận vấn đề có gì khác biệt?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Trong cuộc thi, cách tiếp cận trở nên phi tuyến và mở. Sinh viên phải tự xác định vấn đề, tự lựa chọn phương pháp, và chấp nhận làm việc với những dữ liệu chưa hoàn hảo. Điều này phản ánh gần hơn với cách vấn đề tồn tại trong thực tiễn.
Phóng viên: Theo thầy, sinh viên hiểu bản chất vấn đề tốt hơn khi làm bài thi trên lớp hay khi giải quyết case thực tế trong cuộc thi? Vì sao?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Tôi cho rằng việc giải quyết case thực tế giúp sinh viên hiểu bản chất vấn đề sâu hơn. Bởi lẽ, bản chất chỉ thực sự được nhận diện khi người học phải đối diện với sự phức tạp, mâu thuẫn và tính không chắc chắn của dữ liệu và bối cảnh.
6. Thầy có cho rằng việc “học để giải quyết vấn đề” mang lại hiệu quả cao hơn “học để thi” không?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Về dài hạn, “học để giải quyết vấn đề” tạo ra năng lực bền vững hơn. Nó không chỉ liên quan đến kiến thức, mà còn bao gồm khả năng phân tích, phản biện và ra quyết định – những yếu tố cốt lõi của năng lực nghề nghiệp.
Phóng viên: Các format như Hackathon hoặc cuộc thi cường độ cao có tạo ra áp lực tích cực cho sinh viên không?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Có, áp lực trong những môi trường này mang tính kích hoạt hơn là cản trở. Khi được đặt trong giới hạn về thời gian và nguồn lực, sinh viên buộc phải tối ưu hóa tư duy và hành động của mình.
Phóng viên: Theo thầy, sinh viên có thể học được gì trong 72 giờ thực chiến mà có thể mất cả một học kỳ để trải nghiệm trên lớp?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Đó là khả năng tích hợp: tích hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ trong một bối cảnh cụ thể. Ngoài ra, sinh viên còn học được cách làm việc nhóm, quản lý áp lực và ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn, và làm việc trên cường độ cao để giải quyết vấn đề. Tình huống rất giống thực tế để các em trải nghiệm.
Phóng viên: Khi làm việc với dữ liệu và bài toán thực tế, thầy có nhận thấy sự thay đổi trong cách sinh viên tư duy và ra quyết định không?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Rất rõ rang, sinh viên chuyển từ tư duy tìm “đáp án đúng” sang tư duy lựa chọn “phương án phù hợp nhất”. Đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển tư duy chiến lược.
Phóng viên: Việc không có “đáp án đúng” trong các cuộc thi ảnh hưởng như thế nào đến khả năng phản biện của sinh viên?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Nó buộc sinh viên phải xây dựng lập luận độc lập và bảo vệ quan điểm của mình bằng bằng chứng. Từ đó, tư duy phản biện không còn là một kỹ năng lý thuyết, mà trở thành một năng lực thực hành.
Phóng viên: Khi tham gia cuộc thi với vai trò Ban Giám khảo, thầy thấy vai trò của giảng viên khác gì so với khi đứng lớp?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Trong lớp học, giảng viên là người định hướng tri thức. Trong cuộc thi, vai trò chuyển sang đánh giá quá trình tư duy và chất lượng lập luận. Trọng tâm không chỉ là “đúng – sai”, mà là “hợp lý – thuyết phục”.
Phóng viên: Liệu môi trường cuộc thi có giúp giảng viên hiểu rõ hơn năng lực thực tế của sinh viên không?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Có và có thể nói là rõ hơn đáng kể. Cuộc thi tạo ra một bối cảnh đủ phức tạp để bộc lộ cả điểm mạnh lẫn hạn chế của sinh viên, từ đó giúp giảng viên có cái nhìn toàn diện hơn.
Phóng viên: Có ý kiến cho rằng các cuộc thi chỉ mang tính phong trào và không thay thế được giá trị học thuật. Thầy nghĩ sao về quan điểm này?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Tôi cho rằng đây là hai thành phần bổ trợ, không thay thế lẫn nhau. Học thuật cung cấp nền tảng, còn cuộc thi tạo môi trường để kiểm chứng và phát triển nền tảng đó trong thực tiễn.
Phóng viên: Theo thầy, một cuộc thi được thiết kế tốt có thể đóng vai trò như thế nào trong hệ sinh thái đào tạo?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Nó có thể được xem như một “phòng thí nghiệm thực tiễn”, nơi sinh viên thử nghiệm ý tưởng, chấp nhận sai và học nhanh. Đây là một mắt xích quan trọng kết nối giữa đào tạo và nhu cầu thực tế.
Phóng viên: Trong quá trình chấm ESG Challenge, đâu là điều khiến thầy ấn tượng hoặc bất ngờ nhất ở sinh viên?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Điều tôi ấn tượng là khả năng chủ động và sáng tạo. Nhiều nhóm không chỉ dừng lại ở việc giải bài toán, mà còn mở rộng vấn đề theo những hướng tiếp cận mới, ý tưởng mới sáng tạo sâu sát thực tế.
Phóng viên: Nếu so sánh, một sinh viên từng tham gia cuộc thi sẽ khác gì so với một sinh viên chỉ hoàn thành học phần lý thuyết?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Sinh viên tham gia cuộc thi thường có xu hướng tư duy linh hoạt hơn, tự tin hơn khi đối diện với vấn đề mới, và có khả năng kết nối kiến thức tốt hơn trong các bối cảnh thực tế.
Phóng viên: Nếu phải tóm gọn trong một câu: cuộc thi mang lại giá trị gì mà một học phần lý thuyết khó có thể thay thế?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Rất ngắn gọn nha: Cuộc thi đã giúp chuyển hóa tri thức thành năng lực hành động!
Phóng viên: Thầy có lời khuyên nào dành cho sinh viên khi đứng trước lựa chọn giữa “học trên lớp” và “học qua trải nghiệm thực tế”?
Thạc sĩ Đỗ Như Lực: Hai hình thức này không loại trừ nhau. Nền tảng học thuật giúp sinh viên hiểu đúng, còn trải nghiệm thực tế giúp sinh viên làm đúng. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này mới tạo ra năng lực bền vững.
Từ những phân tích của Thạc sĩ Đỗ Như Lực, có thể thấy một điều rõ ràng: vấn đề không nằm ở việc “cuộc thi có thay thế được học phần hay không”, mà nằm ở cách chúng ta định nghĩa lại vai trò của từng thành tố trong giáo dục. Lớp học cung cấp nền tảng.Cuộc thi tạo ra bối cảnh để kiểm chứng.
Nếu tách rời, cả hai đều thiếu. Nhưng khi kết hợp đúng cách, chúng tạo thành một chu trình hoàn chỉnh: từ tri thức đến năng lực và cuối cùng là đến giá trị thực tiễn. Và có lẽ, câu nói ngắn gọn nhưng đắt giá nhất trong toàn bộ cuộc phỏng vấn chính là: “Cuộc thi đã giúp chuyển hóa tri thức thành năng lực hành động.”
Đây không chỉ là một nhận định cá nhân, mà là một gợi mở cho cách các giảng viên, nhà trường và cả doanh nghiệp nhìn lại vai trò của các sân chơi học thuật thực chiến.Bởi trong một thế giới mà kiến thức có thể dễ dàng tiếp cận, thì năng lực hành động mới là thứ tạo ra khác biệt.
Bùi Đình Quế – Giảng viên Marketing, Học viện PTIT HCM