Trong nhiều năm, kinh tế tuần hoàn (circular economy) thường được nhìn nhận như một sáng kiến gắn với bảo vệ môi trường hoặc trách nhiệm xã hội. Tuy nhiên, các nghiên cứu học thuật gần đây đang cho thấy một chuyển dịch quan trọng: kinh tế tuần hoàn không chỉ là “làm cho đúng”, mà đang trở thành “làm để thắng”.
Một trong những nghiên cứu tiêu biểu đăng trên Journal of Cleaner Production với tiêu đề “Circular economy practices and firm performance” đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về mối liên hệ giữa các thực hành tuần hoàn và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Từ tối ưu vận hành đến nâng cao hiệu quả
Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp áp dụng các thực hành kinh tế tuần hoàn như tái sử dụng vật liệu, tối ưu hóa dòng nguyên liệu hay kéo dài vòng đời sản phẩm có xu hướng cải thiện đáng kể hiệu quả vận hành.
Điều này xuất phát từ việc giảm thiểu lãng phí trong toàn bộ chuỗi giá trị. Khi nguyên vật liệu được sử dụng hiệu quả hơn, chi phí đầu vào giảm xuống. Khi chất thải được tái khai thác, doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí xử lý mà còn tạo thêm nguồn giá trị mới. Nói cách khác, circular economy giúp doanh nghiệp chuyển từ mô hình “tiêu hao tài nguyên” sang “tối ưu tài nguyên”.
Động lực đổi mới sáng tạo
Một phát hiện quan trọng khác của nghiên cứu là mối liên hệ giữa kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo. Để triển khai các mô hình tuần hoàn, doanh nghiệp buộc phải:
- thiết kế lại sản phẩm
- thay đổi quy trình sản xuất
- phát triển mô hình kinh doanh mới
Quá trình này thúc đẩy đổi mới không chỉ ở cấp độ kỹ thuật, mà còn ở cấp độ chiến lược. Ví dụ, việc chuyển từ bán sản phẩm sang cung cấp dịch vụ (product-as-a-service), hay việc thiết kế sản phẩm dễ tái chế, đều là những hình thức đổi mới gắn trực tiếp với kinh tế tuần hoàn. Điều này cho thấy circular economy không chỉ tối ưu cái đang có, mà còn mở ra cái chưa có.
Nâng cao năng lực cạnh tranh
Quan trọng hơn, nghiên cứu trên Journal of Cleaner Production chỉ ra rằng các doanh nghiệp áp dụng kinh tế tuần hoàn có xu hướng cải thiện năng lực cạnh tranh trên thị trường. Lợi thế này đến từ nhiều yếu tố:
- Chi phí thấp hơn nhờ tối ưu tài nguyên
- Khả năng thích ứng cao hơn trước biến động thị trường
- Sản phẩm và dịch vụ phù hợp hơn với xu hướng tiêu dùng bền vững
Trong bối cảnh người tiêu dùng và đối tác ngày càng quan tâm đến ESG, những doanh nghiệp có năng lực tuần hoàn không chỉ đáp ứng yêu cầu, mà còn tạo ra sự khác biệt.
Từ “tốt hơn” đến “khác biệt hơn”
Điểm đáng chú ý là kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp doanh nghiệp “làm tốt hơn”, mà còn giúp họ “khác biệt hơn”.
Trong một thị trường mà sản phẩm và công nghệ ngày càng dễ bị sao chép, khả năng thiết kế hệ thống vận hành hiệu quả và bền vững trở thành một lợi thế khó thay thế. Circular economy, trong trường hợp này, đóng vai trò như một “lớp chiến lược” giúp doanh nghiệp tái cấu trúc cách tạo ra giá trị.
Hàm ý cho doanh nghiệp
Tuy nhiên, việc chuyển từ mô hình tuyến tính sang tuần hoàn không phải là một bước đi đơn giản. Doanh nghiệp cần:
- hiểu rõ dòng vật chất và năng lượng
- đánh giá chi phí – lợi ích một cách toàn diện
- và có lộ trình triển khai phù hợp
Quan trọng hơn, kinh tế tuần hoàn cần được tích hợp vào chiến lược kinh doanh, thay vì triển khai như một dự án riêng lẻ.
Kết luận
Nghiên cứu trên Journal of Cleaner Production đã làm rõ một điều: Kinh tế tuần hoàn không chỉ là một lựa chọn bền vững. Đó là một nguồn lợi thế cạnh tranh. Khi được triển khai đúng cách, các thực hành tuần hoàn không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí hay đáp ứng yêu cầu ESG, mà còn nâng cao hiệu quả, thúc đẩy đổi mới và tạo ra vị thế khác biệt trên thị trường. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt, circular economy không còn là “nên làm”.
Mà đang trở thành “phải làm để dẫn đầu”.
Bùi Đình Quế – Giảng viên marketing, Học viện PTIT HCM