Trong những năm gần đây, ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) đã chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò một bộ tiêu chuẩn tuân thủ sang một yếu tố cốt lõi trong chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu trước đây ESG chủ yếu gắn với trách nhiệm xã hội và yêu cầu báo cáo, thì hiện nay, nó đang trở thành một đòn bẩy tạo giá trị dài hạn.
Các nghiên cứu từ McKinsey & Company cho thấy những doanh nghiệp tích hợp ESG hiệu quả có khả năng cải thiện hiệu suất vận hành, giảm chi phí vốn và gia tăng khả năng tiếp cận thị trường. Đồng thời, các công bố trên Journal of Cleaner Production chỉ ra rằng ESG có mối tương quan tích cực với hiệu quả tài chính dài hạn và năng lực đổi mới sáng tạo.
Thực tiễn quốc tế đã minh chứng rõ xu hướng này. Các tập đoàn như Unilever hay IKEA không chỉ tích hợp ESG vào chiến lược, mà còn biến nó thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Unilever ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao hơn từ các dòng sản phẩm bền vững, trong khi IKEA đẩy mạnh thiết kế tuần hoàn nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên nguyên sinh.
Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang hình thành. Các doanh nghiệp như Vinamilk hay An Phat Holdings đã có những bước đi đáng kể trong việc đầu tư năng lượng tái tạo, vật liệu sinh học và tối ưu chuỗi cung ứng theo hướng tuần hoàn. Tuy nhiên, mức độ triển khai còn chưa đồng đều và vẫn tập trung nhiều ở khía cạnh báo cáo hơn là chuyển đổi vận hành.
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức, mà nằm ở năng lực thực thi. Nhiều nghiên cứu đăng trên Harvard Business Review chỉ ra rằng phần lớn chiến lược ESG thất bại không phải do thiếu định hướng, mà do thiếu cơ chế triển khai hiệu quả trong thực tế.
Doanh nghiệp thường gặp phải ba rào cản chính: thiếu dữ liệu để ra quyết định, thiếu môi trường thử nghiệm các mô hình mới và thiếu nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa lý thuyết ESG và vận hành thực tế. Điều này tạo ra một khoảng trống đáng kể giữa chiến lược và hành động.
Trong bối cảnh đó, các mô hình trung gian đóng vai trò ngày càng quan trọng. Một ví dụ điển hình là dự án Circular Economy Lab tại PTIT, được thiết kế như một nền tảng kết nối giữa học thuật và doanh nghiệp. Theo hồ sơ dự án, Lab không chỉ phục vụ giảng dạy mà còn là không gian mô phỏng, thử nghiệm và đồng sáng tạo các mô hình kinh tế tuần hoàn, giúp doanh nghiệp kiểm chứng giải pháp trước khi triển khai thực tế .
Mô hình này góp phần giải quyết trực tiếp bài toán năng lực thực thi ESG thông qua việc cung cấp môi trường thử nghiệm chi phí thấp, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực có khả năng làm việc trên các bài toán thực tế. Đây là một hướng tiếp cận phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi bền vững đang diễn ra nhanh và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường.
Tóm lại, ESG không còn là một lựa chọn mang tính hình thức, mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, để chuyển hóa ESG thành lợi thế thực sự, doanh nghiệp cần vượt qua thách thức lớn nhất: năng lực thực thi. Và điều này đòi hỏi không chỉ chiến lược đúng, mà còn các nền tảng hỗ trợ triển khai hiệu quả trong thực tế.
Bùi Đình Quế – Giảng viên marketing, Học viện PTIT